Studiuesit në Mbretërinë e Bashkuar kanë mësuar se si ndotja e ajrit kontribuon në demencë dhe sëmundje të trurit. Goditja në tru është shkaku i dytë kryesor i vdekjeve në nivel global, duke përbërë rreth 11% të vdekjeve. Rreth 50 milionë njerëz jetojnë me demencë, dhe shifra pritet të rritet në rreth 150 milionë deri në vitin 2050. Është shumë e ta konsiderosh këtë si pasojë e natyrshme të një popullsie në plakje.
Studimi ka analizuar shëndetin e më shumë se 413,000 njerëzve që marrin pjesë në projektin UK Biobank. Të gjithë ishin midis 40 dhe 69 vjeç dhe pa demencë, kancer ose goditje në tru në fillim të studimit. Shëndeti i tyre u ndoq për një kohë të gjatë, duke u fokusuar në lidhjen midis ndotjes së ajrit dhe kalimit nga të qenurit të shëndetshëm në një shfaqje të goditjes në tru, demencës ose të dyjave. Gjithashtu u mblodhën të dhëna për stilin e tyre të jetesës, duke përfshirë duhanin, stërvitjen, konsumimin e alkoolit dhe dietën, si dhe statusin e tyre socio-ekonomik.
Për 11 vjet, 6,484 njerëz patën një goditje në tru, 3,813 zhvilluan demencë dhe 376 u prekën nga të dyja sëmundjet. Në këtë mënyrë studiuesit gjetën një marrëdhënie midis ekspozimit afatgjatë ndaj ndotjes së ajrit dhe shfaqjes së demencës, si dhe shfaqjes të demencës pas një goditjeje në tru.
Prof Frank Kelly i Imperial College London, i cili ishte pjesë e ekipit të studimit, tha: “Këto gjetje të reja ndihmojnë për të sqaruar se si ndotja e ajrit luan një rol të rëndësishëm në tranzicionet dinamike të goditjes në tru dhe demencës, madje edhe në përqendrime nën standardin aktual të cilësisë së ajrit në Mbretërinë e Bashkuar.
“Objektivi për ndotjen sipas Aktit të Mjedisit është sa dyfishi i udhëzimit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe është vendosur të arrihet deri në vitin 2040. Mos përmbushja e udhëzimit të OBSH-së sa më shpejt që të jetë e mundur do të thotë se mijëra njerëz të tjerë rrezikohen nga sëmundjet e rënda si p.sh. goditje në tru dhe demenca thjesht sepse nuk janë në gjendje të thithin ajër të pastër.”
Një komitet i ekspertëve të qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar rishikoi 69 studime dhe arriti në përfundimin në vitin 2022 se ka të ngjarë që ndotja e ajrit të përshpejtojë rënien e aftësive konjitive te të moshuarit dhe të rrisë rrezikun e zhvillimit të demencës.
Në Universitetin e Mançesterit, Prof Gordon McFiggans dhe ekipi i tij kanë ndërtuar një strukturë për të ekzaminuar se cilët ndotës të ajrit ndikojnë në shëndetin e trurit tonë. Në qendër të saj është një dhomë e pastër plastike, ose reaktor. Një cep i laboratorit përmban një motor Volkswagen me naftë. Tubacioni të lidh me një rimorkio jashtë që përmban një sobë me dru moderne dhe një grup tjetër tubash krijojnë lidhje me një tigan të vogël. Një grup llambash halogjene dhe llamba xenon-arc imitojnë diellin.
Tubacionet janë instaluar për të lejuar vullnetarët të thithin ajrin brenda dhomës. Vullnetarët janë mbi 50 vjeç dhe kanë një histori familjare të demencës ose sëmundjes Alzheimer. McFiggans dhe ekipi i tij krijuan përzierje të standardizuara të tymit të gatimit, produkteve të pastrimit, shkarkimit të naftës dhe tymit të sobave të drurit për të simuluar përqendrimet e gjetura në smog në shumë qytete të mëdha. Vullnetarët iu nënshtrohen testeve të trurit para dhe pas frymëmarrjes së ajrit të dhomës. Qelizat e mushkërive gjithashtu ekspozohen ndaj ajrit të dhomës dhe grimcat mblidhen për eksperimente të mëtejshme.
McFiggans tha: “Ne synojmë t’u tregojmë politikëbërësve se efektet shëndetësore të burimeve të ndryshme të ndotjes mund të kuantifikohen dhe mund të formojnë bazën për një udhëzim të orientuar nga burimi, dhe potencialisht politika, për reduktimin dhe shmangien e dëmit.“
