Në një fjalim publik këtë të hënë, presidenti Donald Trump bëri disa pohime që kanë shkaktuar debat të madh: sipas tij, “sot 1 në 32 fëmijë në SHBA lindin me autizëm, tek djemtë raporti është 1 në 12”. Ai e lidhi këtë përhapje me përdorimin e paracetamolit (Tylenol) nga gratë shtatzëna, duke e quajtur “faktorin kryesor” që po kontribuon në rritjen e rasteve të autizmit.
Trump tha gjithashtu se komuniteteti Amish thuhet të ketë “shumë pak raste me autizëm”, duke argumentuar se në këto komunitete njerëzit nuk përdorin ilaçe; po ashtu, sipas tij, edhe në Kubë nuk ka autizëm sepse nuk përdorin Tylenol. Ai propozoi që vaksinat të mos jepen menjëherë, por të shpërndahen në kohë gjatë disa viteve. Gjithashtu, tha se qeveria amerikane do të investojë në një medikament ose një kurë për autizmin. Raportet e ardhshme do të jenë më të detajuara, tha Trump, por ai vendosi të mos presë – dhe e ftoi publikun, sidomos nënat që janë shtatzëna, që të mos përdorin paracetamol.
Çfarë dihet me siguri dhe çfarë është ende e paprovuar
Autizmi është një grup çrregullimesh neuro-zhvillimore që përfshijnë vështirësi në komunikim, ndërveprim social, reagime të kufizuara ose përsëritëse, si dhe shpesh ndjeshmëri të ndryshme ndaj stimujve mjedisorë. Shkencëtarët mendojnë se faktorë të ndryshëm ndikojnë: trashëgimia (gjenetika) ka një rol të rëndësishëm (nëse një fëmijë në familje ka autizëm, rreziku shkon në mënyrë të konsiderueshme), faktorët prenatalë (infeksione, komplikime në shtatzëni), faktorë mjedisorë dhe ndoshta ndikime kimike. Nuk ka ende një shkaktar të vetëm që është provuar shkencërisht.
Si qëndron debati shkencor për paracetamolin dhe ASD
Një studim i madh epidemiologjik i kryer në Suedi, që përfshiu rreth 2.48 milionë fëmijë (të lindur midis viteve 1995–2019), investigoi përdorimin e acetaminofenit (paracetamolit) gjatë shtatzënisë dhe rrezikun për autizëm, ADHD dhe pafuqinë intelektuale. Studimi gjeti një rritje të vogël të lidhshmërisë kur krahasohej popullata me përdoruesit e acetaminofenit, por nuk gjeti rritje rreziku kur u krye krahasimi me vëllezër/sestre (pra kur kontrollohen faktorët familjarë dhe mjedisorë që janë të përbashkët).
Një tjetër punim sistematik (2025) përmbledh literaturën deri më tani dhe gjen se ekzistojnë studime që shfaqin lidhje të mundshme midis përdorimit të paracetamolit gjatë shtatëzanisë dhe zhvillimeve nervore tek fëmijët, por shumica nuk janë konkluduese, dhe shpesh ka faktorë konfuzë që nuk janë kontrolluar plotësisht.
Pra, shkencërisht: paracetamoli mund të jetë një nga faktorët e mundshëm, por nuk ka prova të forta që ai të jetë “faktori kryesor” apo shkaktari kryesor i autizmit.
Fakte që vënë në dyshim pohimet e Trump
Shkencëtarët suedezë (Karolinska Institute etj.) kanë deklaruar se nuk ka marrëdhënie të provuar midis përdorimit të paracetamolit në shtatzëni dhe autizmit, ADHD ose disavantazhe të tjera intelektuale kur kontrollohen vëllezërit / motrat.
Komuniteti Amish, sipas disa studimeve, ka raste autizmi – nuk është se nuk ekziston. Për shembull, një studim paraprak tregoi prevalencë rreth 1 në 271 fëmijë tek komunitetet Amish në dy kontë amerikane.
Rreth Kubës: nuk ka studime të forta që konfirmojnë se nuk ka autizëm atje ose që vërtetojnë lidhjen me mos-përdorimin e Tylenolit. Mungesa e diagnozave ose survejimeve të detajuara mund ta bëjnë shifrën dukshëm më të ulët, por kjo nuk do të thotë mungesë totale.
