Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi për vitin 2025 iu dha shkencëtarëve Shimon Sakaguchi, Mary Brunkow dhe Fred Ramsdell për zbulimet që shpjegojnë se si sistemi imunitar mbron trupin nga infeksionet e rrezikshme pa sulmuar vetveten. Ata identifikuan një grup të veçantë qelizash të quajtura qeliza T rregullatore, “rojet e sigurisë” të sistemit imunitar, që parandalojnë qelizat e tjera imunitare të kthehen kundër indeve të trupit.
Zbulimi i tyre ka ndryshuar në mënyrë thelbësore kuptimin tonë mbi mënyrën se si sistemi imunitar ruan ekuilibrin mes mbrojtjes dhe vetëkontrollit. Sipas Olle Kämpe, kryetar i Komitetit Nobel, “zbulimet e tyre kanë qenë vendimtare për të kuptuar pse nuk prekem të gjithë nga sëmundje autoimune.” Fituesit ndajnë një fond prej 11 milionë korona suedeze (rreth $1.17 milionë).
Sistemi imunitar përbëhet nga qeliza të bardha që dallojnë dhe sulmojnë mijëra infeksione të ndryshme, edhe ato që trupi nuk i ka hasur më parë. Por ky proces, që bazohet në kombinime të rastësishme receptorësh, mund të prodhojë qeliza që gabimisht sulmojnë trupin. Deri më parë dihej se disa prej këtyre qelizave shkatërroheshin në timus, ku ato piqen. Kontributi i Sakaguchi, Brunkow dhe Ramsdell qëndron në zbulimin e mekanizmit të dytë mbrojtës — qelizave T rregullatore që patrullojnë trupin dhe çaktivizojnë çdo qelizë imunitare të rrezikshme.
Kjo njohuri ka hapur rrugën për trajtime të reja ndaj sëmundjeve autoimune si diabeti i tipit 1, skleroza e shumëfishtë dhe artriti reumatoid, ku sistemi imunitar dështonte të vetëkontrollohej. Në rastin e kancerit, përkundrazi, këto qeliza nganjëherë pengojnë trupin të luftojë tumoret, prandaj kërkimet fokusohen në uljen e tyre për të rritur përgjigjen imunitare.
Sakaguchi, profesor në Universitetin e Osakës, demonstroi për herë të parë ekzistencën e këtij mekanizmi në eksperimente me minj që zhvillonin sëmundje autoimune pas heqjes së timusit. Ndërsa Brunkow dhe Ramsdell, përmes studimeve gjenetike në SHBA, identifikuan një gjen thelbësor për funksionimin e qelizave T rregullatore.
Siç vuri në dukje profesorja Annette Dolphin, “ky është një shembull i shkëlqyer i mënyrës se si kërkimi themelor fiziologjik mund të ketë ndikim të thellë në shëndetin njerëzor.”
