Studiues nga projekti BrainGate2 në Universitetin e Stanfordit kanë arritur për herë të parë të deshifrojnë mendimet e njerëzve drejtpërdrejt nga aktiviteti i trurit njerëzor. Ky përparim i madh në ndërfaqet tru-kompjuter ofron shpresë për pacientë me paralizë ose ALS, të cilët mund të komunikojnë pa përpjekjen e lodhshme që kërkon lëvizje të pavlefshme të muskujve të gojës.
Në eksperiment, katër pacientë me ALS iu implantuan elektroda të imëta në korteksin motorik. Kur ata vetëm imagjinonin fjali si “Nuk e di sa kohë ke qenë këtu”, sistemi regjistroi modele specifike aktiviteti nervor. Me ndihmën e modeleve të inteligjencës artificiale të trajnuara për të njohur fonema, u arrit deshifrimi i fjalive në kohë reale nga një fjalor prej 125,000 fjalësh, me saktësi mbi 70% në disa raste. Një pacient që më parë komunikonte vetëm me lëvizjen e syve arriti të përdorte këtë sistem për të shprehur mendime më të ndërlikuara.
Megjithatë, eksperimenti tregoi edhe rreziqe. Pajisja herë pas here regjistroi mendime të padëshiruara, si numërimi i objekteve në mendje. Kjo ngriti shqetësime për kufirin midis mendimit privat dhe komunikimit publik. Për të shmangur abuzimet, ekipi testoi dy masa sigurie: trajnimin e modeleve për të injoruar fjalimin e brendshëm pa komandë dhe një “fjalëkalim imagjinar” – Chitty Chitty Bang Bang – që aktivizonte sistemin me 99% saktësi.
Ekspertët theksojnë se teknologjia është ende në fazë prove dhe nuk lejon biseda të rrjedhshme. Gjithsesi, përparimi është i qartë dhe ka potencial për të rikthyer komunikimin te pacientët pa zë. Por me përparimin lindin pyetje etike e ligjore: kush do ta kontrollojë këtë “transparencë të mendjes” në të ardhmen?
Rregullatorët dhe shoqëria do të duhet të mbrojnë privatësinë mendore si një të drejtë themelore, ndërsa teknologjia shkon drejt një epoke ku edhe heshtja mund të “dëgjohet”.
