Në Peru, bashkitë e Satipo dhe Nauta kanë miratuar ligje që njohin bletët si subjekte ligjore me të drejtë për të ekzistuar, lulëzuar dhe për t’u mbrojtur në gjykatë. Kjo është hera e parë që një shtet i jep të drejta ligjore një specie insektesh. Këto masa bazohen në një reformë të vitit 2024 që i shpalli këto bletë pjesë të trashëgimisë biologjike të vendit dhe lejon paditjen e çdo subjekti që dëmton kolonitë e tyre.
Ligjet përfshijnë një lloj “deklarate të të drejtave” për bletët: të drejtën për të ekzistuar, për të mbajtur popullata të shëndetshme, për të jetuar në habitate të pastra dhe të qëndrueshme, si dhe për përfaqësim ligjor kur kërcënohen nga ndotja, shpyllëzimi apo projektet zhvillimore. Gjykatat duhet të marrin parasysh jo vetëm dëmet ndaj njerëzve, por edhe ndaj vetë specieve dhe pyjeve.
Bletët janë jetike për Amazonën. Ato përbëjnë rreth gjysmën e 500 specieve të njohura në botë dhe ndihmojnë në pllenimin e rreth 80% të bimëve tropikale, përfshirë kakao, kafe dhe avokado. Ruajtja e tyre ndikon drejtpërdrejt në shëndetin e pyllit Amazon, i cili luan rol kyç në stabilizimin e klimës globale.
Megjithatë, këto bletë përballen me kërcënime serioze: shpyllëzimi, përdorimi i pesticideve, ndryshimet klimatike dhe konkurrenca nga bletët më agresive. Kjo ka vështirësuar edhe praktikat tradicionale të bletarisë në komunitetet lokale.
Nisma për mbrojtjen e tyre lindi nga kërkimet shkencore dhe njohuritë tradicionale të popujve indigjenë, të cilët i konsiderojnë këto bletë pjesë të kulturës së tyre. Ligjet kërkojnë masa konkrete si ripyllëzimi, kontrolli i kimikateve dhe monitorimi shkencor.
Ky model po tërheq vëmendje globale dhe mund të frymëzojë vende të tjera të njohin të drejtat e natyrës, duke ngritur pyetjen se cilat forma të tjera jete meritojnë mbrojtje ligjore.
