Instagram dhe Facebook nga Meta, X (ish-Twitter) nën drejtimin e Elon Musk, si dhe TikTok nga ByteDance janë bërë pjesë e përditshmërisë për miliarda përdorues nga e gjithë bota. Por kjo fuqi e madhe e teknologjive të huaja po bien desh me pëlqimet e Bashkimit Evropian, e cila po kërkon të kufizojë ndikimin e këtyre platformave në kontinent.
Kritikat ndaj tyre nuk lidhen vetëm me dominimin e tregut. Algoritmet e rrjeteve sociale vendosin se çfarë shohim, çfarë lexojmë dhe, indirekt, si e perceptojmë realitetin. Kritikët akuzojnë platformat se nuk luftojnë mjaftueshëm dezinformimin, se nxisin polarizim dhe favorizojnë përmbajtje ekstreme për klikime, ndërsa mbrojtja e të dhënave dhe përdorimi i tyre për reklama apo trajnimin e AI mbetet një zonë gri.
Në këtë kontekst, Evropa po përpiqet të ndërtojë alternativa të veta. Mastodon nga Gjermania (alternativë e X), PeerTube nga Franca (alternativë e YouTube), BeReal dhe platforma të reja si W Social nga Suedia synojnë të ofrojnë rrjete sociale më transparente. Edhe figura politike si Henna Virkkunen apo Katharina Dröge kanë mbështetur publikisht përdorimin e platformave evropiane, në emër të sovranitetit digjital.
Ajo që i dallon këto platforma është modeli i decentralizuar dhe përdorimi i softuerit open-source, si protokolli ActivityPub i mbështetur nga World Wide Web Consortium. Algoritmet shmangin “scroll-in” e pafund dhe përmbajtjen ekstreme, duke synuar mbrojtjen e përdoruesve dhe veçanërisht të miturve.
Megjithatë, alternativat evropiane janë ende të vogla dhe kërkojnë kohë për t’u bërë vërtet globale. Për momentin, beteja është më shumë ideologjike sesa numerike, por Evropa duket e vendosur të luftojë deri në fund.
